Интервју

Виолета Дума: Одлуката за моето разрешување Маневски ја донесе пред да ја напише Судскиот совет

објавено:


Виолета Дума е една од македонските судии за кои Судот за човекови права во Стразбур донесе одлука дека била незаконски разрешена, досудувајќи и нематеријална штета од 4 илјади евра, и упатувајќи ја во земјата да бара и друга материјална штета што ја претрпела со разрешувањето.

Дума беше разрешена затоа што како Претседтел на совет од 5 судии во скопска апелација не му го променила идентитетот на Хаки Коркмаз, турски државјанин, кој наводно бил осуден под идентитет од лажен пасош.

Судскиот совет и мнозинството судии кои одлучуваа по жалба во Врховниот суд не ги прифатија нејзините аргументи дека во второстепена постапка судиите ниту утврдуваат, ниту менуваат идентитет.

Со Виолета Дума, за тоа што и се случуваше во периодот на разрешување сме разговарале на 20 септември 2010 година, кога нејзината жалба против разрешувањето чекаше на одлучување во Врховниот суд.

Тврдењата на Виолета Дума дека не ја разрешуваат затоа што згрешила при примена на законот, туку затоа што тоа е желба на семејството Маневски целосно се потврди преку пресудата на Судот во Стразбур.

Тимот на „Сведок“ цени дека ова интервју кое беше објавено во неделникот „Фокус“ треба да го реобјавиме за да се види дека многу пати се укажувало на девијантните појави во македонското судство, на кои, за жал властите не само што не реагирале, туку и ги поттикнувале, наградувајќи ги со разни позиции извршителите. Дума тогаш тврдеше дека зад нејзината  „ликвидација” не стои никој друг туку моќниот министер за правда Михајло Маневски и неговата сопруга Филимена. Рече дека не се откажува од правната битка за докажување на вистината, што и се случи пред судот во Стразбур, а најави дека се што и се случувало во текот на постапката за разрешување ќе го забележи во книга. Посебно водењето на постапката пред Судскиот Совет која ја оцени како фарса, бидејќи одлуката била донесена уште кога Михајло Маневски побарал нејзино разрешување!   

Еве за што разговараше новинарот Саше Димовски со судијката Виолета Дума во септември 2010 година.

ДИМОВСКИ: Сега имаме ситуација каде што одлуката за разрешување на која се жалите е донесена без правен основ, штом актот на кој се повикува Судскиот совет е укинат од Уставниот суд во меѓувреме како неуставен?

ВИОЛЕТА ДУМА: Двете одлуки се донесени вр основа на сега веќе укинатите неуставни правилници. И тоа, првата со која се поведува постапка за нестручно и несовесно работење и каде што ми е изречена суспензија од вршење на судиската функција и втората одлука со која ме разрешуваат од судија на Апелациониот суд во Скопје. Врз основа на тие неуставни правилници се донесени двете одлуки, како и целата постапка која што ја водеше Судскиот совет. Уставна обврска е одлуките на Уставниот суд да се почитуваат и применуваат. За нив не смеат да важат само декларативни заложби дека ќе ги почитуваме или ќе ги примениме. Затоа очекувам дека Врховниот суд ќе премине на извршување на одлуката на Уставниот суд. (што не се случи, па предметот замина во Стразбур н.з)

ДИМОВСКИ: Како тогаш по неуставни правилници се водеше постапката, испрашувањето во Судски совет? Па нели сите сте правници?

ВИОЛЕТА ДУМА: Ова прашање не треба мене да ми го поставите, туку на  Судскиот совет, поточно на подноосителот на барањето за  мое разрешување и на членовите на Комисијата. Не би сакала да се разочарам дека како правници тие тоа не го знаеле. Јас можам само да кажанм како јас се чувствував. Со еден збор, бев крајно онеправдана и навредена. Наспротви мене седеа и колеги кои имаа судиско искуство и праскса од кои очекував дека ќе се држат до начелото на правичност и професионалност. Со оглед на тоа дека барањењто за моето разрешување беше за нестручно и несовесно вршење на судиската функција,  на расправата не се кажа кој член од законот сум го повредила, ниту пак што сум трербала да направам. Напротив целата расправа излегуваше од реална концепција 

ДИМОВСКИ: Како изгледаше испрашувањето?

ВИОЛЕТА ДУМА: Во таа постапка дури се изведуваа и докази, небаре бев седната пред некој суд, па како да сум обвинета и петчлен совет ме испрашува за да утврди дали тоа што го кажувам е вистинито или не и дали сведоците ќе го потврдат тоа. Јас цело време очекував да ми кажат  кој член од законот сум го повредила како би ја докажале мојата нестручност или несовесност. Но, јас не добив одговор на ова прашање иако неколку пати го поставув пред комисијата. Па така на расправата  дојдовме во една, според мене смешна ситуација. Барањето за поведување на постапката за мое разрешување поднесено од министерот за правда Михајло Маневски се однесуваше дека јас не сум го променила името на Хаки Коркманс во Ибрахим Килиќ иако имало докази, па од тие причини не можело да се екстрадира лицето во Турција, а на расправата комисијата утврдуваше факти кои не беа наведени во поднесеното барање за мое разрешување. Тие навлегоа длабоко во матерјалната расправа од судската постапка која ја водеше петорката од Апелационот суд со која јас како еднаква меѓу нив само координирав како председател на совет. Комисијата излезе надвор од своите  ингеренции, па на расправата  поставуваше хипотетички прашања во стилот што би било кога би било, а пота подинечно не прашуваше како би гласал секој од нас и каква одлука би донеле. Ова преставува грубо мешање во незавиноста на донесувањето на одлуките од страна на судот. Во конкретниот случај само Врховниот суд на Република Македонија по вонреден правен лек би можел да ја испитува пресудата донесена од Апелациониот суд. Морам тука да напоменам дека по конкретната  пресуда немаше вложено вонреден правен лек пред Врховниот суд, ниту од страна на Јавнотго обвинитгелство на Република Македонија ниту од страна на обвинетите. 

 

ДИМОВСКИ: Но, Михајло Маневски за кратко време се претопи зад иницијативата на Васил Грчев?

ВИОЛЕТА ДУМА: Неспорно е дека иницијативата за моето разрешување е поднесена и потпишана на министерот за правда Михајло Маневски. Таквата иницијатива во писмена форма јас ја добив од Судскиот совет. Уште од самиот почеток тоа и беше познато на јавноста. Јас и јавно кажав кои се неговите мотиви за поднесување на иницијативата. После таа моја изјава, сакајќи да ги затскрие мотивите, веројатно мислејки дека тој податок ќе избледи во сеќавањата и во документацијата, па така првиот човек на Судскиот совет, - претседателот Грчев ја прошири постапката и спрема другите четворица судии и донесе одлука за спојување на постапката со барањето за мое разрешување поднесено од министерот Михајло Маневски. Така Грчев застана на местото на Маневскки и на ваков начин претседателот на Судскиот совет го стави во сенка Министерот за правда Михајло Маневски. Вакво спојување на постапките според тогаш постоечкиот правилник не беше предвидено, а со измените на правилникот кои се донесени подоцна беше предвиден таков член. Се сеќавам дека на ова укажав и на самата расправа, но едноставно никој не сакаше да слуша.

 

ДИМОВСКИ: Но, против Вас водеа две постапки?

ВИОЛЕТА ДУМА: Уште пострашно. Сакаа да покажат дека против мене се водат две постапки, едната за Хаки Коркмаз а другата затоа што мојот сопруг вештачел во некој предмет, а јас не сум барала изземање, а во некој претходен друг предмет сум барала изземање.

И пак се доведоа до една мат ситуација. После толку години работа како правник и како судија кога го прочитав барањето поднесено од Министерот за правда Михајло Маневски, каде што го цитира членот од Законот за изземање на судија, а наведува дека сум постапувала по кривичен предмет во кој покрај другите докази, како доказ било приложено и писмено вештачење од страна на Институтот за Судска медицина и криминалистика и истото било потпишано од страна на мојот сопруг проф. Алексеј Дума не сум побарала изземање, а по некој друг предмет сум побарала изземење. Ниту тогаш, ниту сега ми е јасно од каде подносителот во членот од законот за изземање прочите дека е наведена законска инкопатибилност меѓу судијата и вештакот. И двата предмета беа работи по жалба , а доказите како и вештачењата ги прибира основниот суд.

Иако по ова барање како подносител остана Министерот за правда Михајло Маневски на расправата пред Судскиот совоет воопшто не се појави. Тоа не и сметаше на комисјата да си ја продолжи расправата. И тогаш тврдев и сега, ова не е работа од власта, од ВМРО ДПМНЕ како партија, ова е исклучиво од Михајлон Маневски. Виолета Дума да не биде судија, зашто така сака неговиот домашен одбор.

 

ДИМОВСКИ: Од каде толкава нетрпеливост помеѓу Филимена и Вас? Сте се карале, сте имале некој инцидент во судот?

ВИОЛЕТА ДУМА: Значи, нема инцидент. Ниту сме се карале, ниту сме имале нешто заедничко. Едноставно, јас мислам, може и да не е така, тоа нетрпение почна кога претседател на Апелациониот суд стана Вели Ведат, а на истиот конкурс конкурираше и Филимена. Нејзино мислење е дека сум го поддржувала Ведат. И сега велам, ако сум била толку моќна и Ведат станал претседателел затоа што јас сум го поддржувала, белки знаев да напишам една молба, да конкурирам и јас! Значи, не е важно кој колку долго бил во судот за да го изберат за претседател според стажот. Едноставно никого не сум поддржувала. Затоа што ако имав толкава моќ, јас ќе се пријавев, како што сега сите се пријавуваат по судовите и без да ги протежира било кој од колегите имаат моќ и ги избираат.

 

ДИМОВСКИ: Но, Маневски ми се чини нервозно реагира и на секое спомнување на вашето име?

ВИОЛЕТА ДУМА: Изгледа сте во право! Еве тоа го манифестираше и на последната прес конференција па на прашање на новинарите за мојот случај, одговорот беше една бурна реакција од негова страна, импулсивна, и невозможно е да не изреагира кога сум јас во прашање. Кога го прашуваат новинарите дека тој е подносител на барањето за мое разрешување , тој секогаш одговара не, не, не сум јас друг е.

 

ДИМОВСКИ: Дали за време на распитот во Судски совет се насетуваше и нивната одлука?

ВИОЛЕТА ДУМА: По прашањата што се поставуваа во Судски совет ситуацијата беше јасна уште на самиот старт. Едни прашања ми се поставуваа мене, а други на другите судии. По толку време судија не можев да склопам што сакаа да постигнат со тие распрашувања. Кај нив се знаеше каква е одлуката. Џабе нас не викаа. Едноставно нив им беше досадно и да не слушаат. Цело време викаа, многу се зборува, доста е. Тие како да не чувствуваа дека некој поради нив треба да изгуби работа, но и дека некој после 30 години судиски стаж сигурно ја знае постапката. На расправата беа повикани и сослушани адвокати, стручен сорабоник, обвинитгели кои што застапувале и пред Основниот суд и пред Апелационот суд, Председателот на Апелациониот суд. Вистинско судење! Прашањата спрема сведоците беа да кажат што се случувало во судницата? Кој што правел? Кој како се однесувал? Дали се гласазло или не? И од целодневниот распит на сведоците во одлуката која што ја добив , со која што ме разрешуваат од судија од Апелациониот суд во Скоопје постои само една реченица во која што се наведуваат само имињата на сведоците. Нема ниту еден збор кој што рекол и дали му веруваат или не и зошто воопшто се повикани и сослушувани.

ДИМОВСКИ: Како се однесуваа внатре. Првиот ден бевте 10 часа. Дискутиравте ли како правници, се согласивте ли дека еден и еден секогаш даваат резултат 2?  

ВИОЕТА ДУМА: Таму не се дискутираше, таму концептите од еден момент во друг се прелеваа. Ви кажав, таму одлуката беше донесена однапред! Знаете колку е страшно тоа. Јас кога зборував, имав впечаток дека нив им е досадно. Мене ми поставуваа прашања на кои бев принудена подолго д аим објаснувам, бидејки очигледно прашњата неможеа никако да се вклопат во Законот за кривичната постапка по која што судот работи на јавните седници. Па така, на расправата пред Судскиот совет, иако јас за цело време се држев во границитге на барањето поденсено против мене, поточно поврзано со екстрадицијата,  распитот се претопи во нешто што нив им се вклопи во веќе донесената одлука. Комисијата навлезе и во делот на гласањето на Советот од петмина судии. Изјавите дадени од судиите во писмена форма пред да биде поведена постапка и против нив и одговорите што ги даваа на поставените прашња на расправата отстапуваа , но тоа ништо не значеше за комисијата.

 

ДИМОВСКИ: Има ли во одлуката објаснување зошто сте земени само вие двајца на одговорност а не сите пет судии ако одлуката е донесена едногласно?

ВИОЛЕТА ДУМА: Во одлуката пишува дека судијата Владо Џилвиџиев како судија известител по конкретниот предмет  не ги прикажал доказите пред Советот на судиите, а за мене во одлуката е наведдено дека како претседател на Советот сум требала доказите да ги ставам на гласање пред другите судии на Советот. А за останатите тројца колеги пишува дека постапката се запира затоа што немале можност да гласаат за доказите, а доколку би имале можеби би гласале! И сега не е јасно, како да ги ставам на гласање доказите кои што судијата известител не ги прикажал пред Советот.

Еве сега слушам на прес конференцијата новинарите го прашуваат министерот дали направил злоупотреба на службената положба по донесената одлука на Уставниотг суд, тој се оградува и прашува зошто јас, одлуката е донесена колективно од страна на Судскиот совет. Аналогно на тоа и јас прашувам, зошто јас, па и ние колективно ја донесовме одлуката. Јас не сакам да се добие впечаток дека колегите се виновни, нив им е јасно, тие тоа јавно го кажуваат дека поради тоа што мене Михајло Маневски сакал да ме разреши и нив ги ставиле во процедура.

 

ДИМОВСКИ: Зошто им пречеше судијата Виолета Дума толку?

ВИОЛЕТА ДУМА: Зошто сум им пречела не знам. Но очигледно сум им пречела. Во почетокот се зборуваше дека тоа ми е за предметите на Владо Бучковски и „Змиско око“. Но, министерот Маневски излезе и рече дека тоа не е точно бидејќи тој барањето го поднел во јули или август 2009 година, а јас сум го судела Бучковски во ноември. Видете  колку е несериозно тоа да го каже еден министер. Предметот во судот беше дојден во април 2009 година. Еднаш беше административно вратен бидејќи не беше комплетен, а потоа беше пратен во Вишото обвинителство на мислење, таму беше задржан до средината на септеври 2009 година за да дадат мислење. Зачи, не е точно дека не се знаело кај кој судија предходно комјутерски бил распореден предметот.

 

ДИМОВСКИ: Но, предметот за Бучковски не го суди поединец во Апелација? Вие секогаш судите во Совет?

ВИОЛЕТА ДУМА: Апелациониот суд во секој случј суди во совет од тројца судии или во совет од пет судии. Како судија поединец во Апелациониотг суд не се суди.  Затоа, или има одговорност за сите или нема. Во ваков состав на постапување пред Апелациониотг суд можно е да се утврди нестручност или несовеснот на еден судудија, според мене, само доколку се утврди дека ги довел во заблуда другите судии од советот па им подметнал да потпишат нешто во кое што не учествувале, да скрие нешто од нив или нешто слично.

Но,не можам да прифатам дека Судскиот совет ме разрешил од судија во Апелациониот суд затгоа што на колегите не сум им дала да гласаат нешто што некој го скирл, а не сум го знаела ни јас?! И денеска си го поставувам прашањето, ако посоеле такви докази кои што биле валидни за да се промени име на странец и доколкиу некој има интерес за тоа, зошто не е вложен вонреден правен лек до Врховниот суд и зошто во законска процедура тоа досега не е сторено?

 

ДИМОВСКИ: И Јавниот обвинител Љупчо Шврговски рече дека нема вина во целата постапка, но не го послушаа, а за сведоци ги викнаа основниот и вишиот обвинител.

ВИОЛЕТА ДУМА: Видете, мора да се сфати дека одлуката беше донесена со самата иницијатива на Михајло Маневски. Се друго беше фарса. Зошто овој го викнале, зошто оној го викнале. Ако ги викнале за да утврдат нешто ќе имаше анализа во одлуката. Такво нешто нема. Затоа, тоа беше само парада.

Обвинителот и таму кога беше сослушан ја кажа целата ситуација. Јас реков кога прифаќате сведоци само на подносителот, кога ги сослушувате адвокатот, обвинителот, претседателот на Апелациониот суд, кога навлегувате во материја која не ви е дозволена, зашто вие сте комисија не сте суд, која не смее да испрашува туку само да прибира информации, побарав да се сослушаат првостепените судии Лилјана Ивановска Шопова и Весна  Димишкова.

Ние пред нас имаме нивна пресуда каде што пишува дека генералиите на Хаки Коркмаз се утврдени од оригинална патна исправа. Да ги прашаме дали таму обвинителот имал некое сомнение.  Обвинителот го викаат и од основно и од вишо обвинителство, но не и судиите. Одма ми рекоа дека не се прифаќаат. Ви реков, среќа што го имам записникот, тоа е пример на записник во кој ништо нема! Ниту дека одбиваат нешто, ниту дека прифаќаат! На секој начин се обидуваа дури и со омаловажување да ми кажат дека јас сум готова, а за другите ќе ја направат само парадата! Не можам до ден денес да сфатам што сакаа да направат со моето испрашување. Дека јас сум направила нешто, а тие не знаат што е? Или да утврдат тоа  што нив им одговара. Му кажав на Грчев дека министерот потпишал екстрадиција за Коркмаз за кривично дело за кое тој воопшто не е суден! Но, тој не сакаше да чита.

 

ДИМОВСКИ: Но, и Судскиот совет во одлуката грешно го пишува делото за кое е суден Коркмаз!

ВИОЛЕТА ДУМА: Тоа и во нивната одлука е напишано, да! Значи до толку  слепо е донесена и напишана одлуката, го препишале барањето на Михајло Маневски без да сменат ништо, а три пати отидов до Грчев да му укажам дека едно пишува во пресудата со која е осуден а за друго дело сакале да го екстрадираат. Никој не слуша. Тоа е ставено во компјутер и само копи-пасте.

 

ДИМОВСКИ: Кога сме кај компјутерите, баравте листинг од гласањето. Го добивте ли?

ВИОЛЕТА ДУМА: Да барав! Прво, криво ми е што барав а не ми дозволија да има јавност на сослушувањето. Во ЗКП кажува кога јавноста е исклучена. Ако се суди малолетно лице или дела од интимата на странките. И во законот за Судски совет пишува дека постапката е тајна заради заштита на судијата додека е во постапка, но во конкретниот случај јас лично побарав јавност. тЗошо да е тајно? Многу се зборуваше, толку зборуваа дека јас сум направила нешто, што јас побарав јавноста да биде присутна. По донесувањето на одлуката од страна на Судскиогт совет писмено се обрати до Советот , повикувајки се на законот за пристап до информации со молба да ми дадат копија од листингот за гласањето.  Добив писмено известување  дека не може да ми го достават листингот бидејки веднаш по гласањето бил избришан.  Ваквото однесување и бришењето на листингот за гласање е незаконито. Навистина не знам и не ми е јасно зашто побрзаа да го избришат листингот од гласањето ако е тој резултатот кој што го објавија 

Само по себе се поставува прашањето: кој дал налог веднаш после гласањето да се избрише листингот, дали е тоа обвинителот во конкретниот случај и претседателот кој ја водел седницата, ставајќи го за секогаш отворрено прашањето дали навистина така гласале членовите на Судскиот совет како што е наведено во записникот од седницата која ја водел истиот колега кој ме обвинуваше.

 

ДИМОВСКИ: Дали после се што се кажа во овие месеци го задржавте судскиот интегритет ?

ВИОЛЕТА ДУМА: Значи, интегритетот јас никогаш не сум го изгубила, иако неколку месеци не сум во судница, не судам. Нема причина и не чувствувам дека некој ако седнам повторно во судница би кажал нешто против мене.

Впрочем, тоа многу добро го чувствував овие месеци од јавноста. Мене не ми се случи да ме застане некој и да ми рече така требаше, да рече дека добро ми направиле. Навистина имам голема поддршка од јавноста, за што и самата сум изненадена. Не чувствувам дека нешто сум направила за да не можам да судам. Не само што јас не сум убедена, оти секој за себе сигурно така си мисли, јас не можам да прочитам во одлуката што ми ја напишале, што нестручно сум направила, кој член сум го повредила. Нека ми кажат кој член од законот сум го повредила. Јас и за време на целата расправа, затоа беше толку долго на првиот распит, им читав дека претседателот на советот само го отвара заседанието и нема поголеми ингеренции од било кој судија во Советот.

 

ДИМОВСКИ: Дали пресудувањето во случајот Коркмаз беше идентично со другите предмети. Во што се разликуваше тој од другите?

ВИОЛЕТА ДУМА: Во ништо не се разликува. И затоа што не се разликува и затоа што е невозможно да се направи друго нешто, за цело време е статус кво ситуацијата. Ако навистина имало валидни докази кои би послужиле во постапка за промена на името зошто до сега никој не покрена постапка за промена на името.

 

ДИМОВСКИ: Ако не стои ВМРО ДПМНЕ зад вашиот случај тогаш колкава е моќта на Маневски да ги контролира останатите 14 во Советот?

ВИОЛЕТА ДУМА: Моќта е очигледна! Значи, познато е тоа дека десетката е секогаш обезбедена. Михајло секогаш има 10 од 15- те члена во Советот на своја страна!

 

СВЕДОК: Што толку му должат членовите на Судски на Михајло? Па, најголем дел од нив се токму судии?

ВИОЛЕТА ДУМА: Што точно му должат не знам, но дека има нешто, знам! Ви кажувам и сега. Незнам какви опашки да влечам, какви времиња и да дојдат, јас никогаш не би се ставила во таква состојба. Не може судии кои биле во Апелационен суд, па и во Основен да прифатат дека некому можеш во втор степен да му промениш име, да отвориш претрес. Претрес се знае кога може да се отвори. Како да го направам тоа. Е, па дури тогаш ќе имаа пресуда за која ќе се смееја сто години. Како што сега има пресуди на судии за кои ќе се смеат со генерации: правно лице става во затвор, или на адвокат му ја заменува паричната казна со затвор. Јас не мислам да ми се смеат така. Сакам мирно да заминам во пензија.

 

ДИМОВСКИ: Ако Вас и на уште 40 судии ви се случува вакво незаконско разрешување што да речат граѓаните, како тие да се заштитат.

ВИОЛЕТА ДУМА: Јас можам да зборувам само за себе. Можам да стојам зад мојата професионалност и етичност. Знам дека ќе се борам до крај. Свесна сум за својата невиност. Никогаш нема да ја кизгубам вербата во правичноста и демократијата. Правдата е спора, но достижна.

 

СВЕДОК : Доколку одлуката на Судскиот совет и во ваква правна ситуација се потврди, како последна варијанта ви останува Стразбур. Дали тоа би била следната институција до која ќе се обратите?

ВИОЛЕТА ДУМА: Да! Не се откажувам од правната битка. А, поради се што преживеав јас и моето семејство во текот на оваа година откако се отвори постапкатав против мене, решив да напишам и книга во која ќе ги изнесам сите работи многу подетално.